Nauczanie Zdalne

2020-10-14 [wersja do druku]
Zdalne nauczanie ma tę jedną zaletę, że dużo trudniej trafić całą rodziną na kwarantannę. Z drugiej strony wymaga jednak od dziecka przymusowego siedzenia przy komputerze, czytania z komputera, pisania na komputerze, oglądania na komputerze, słuchania z komputera. A gdzie czas na rozrywkę przy komputerze? Przecież po to przede wszystkim komputer służy dzieciom. Kto pilnuje dziecka podczas lekcji online, kiedy rodzice muszą pracować? Gdzie się podziewa funkcja opiekuńcza szkoły? Nauczanie zdalne, jak wiele innych nowości wprowadzonych w związku ze stanem epidemii, wynika z rozporządzenia i nie bardzo znajduje podstawę w ustawie. Czy więc narzucana nam od wielu miesięcy forma nauki jest aby na pewno legalna?

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Art. 70 ust. 1
Każdy ma prawo do nauki. Nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa. Sposób wykonywania obowiązku szkolnego określa ustawa.

Ustawą, o której mowa, jest Prawo oświatowe. Akt ten określa, jakie są zadania szkoły.

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe

Art. 10 ust. 1 pkt 1
Organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiada za jej działalność. Do zadań organu prowadzącego szkołę lub placówkę należy w szczególności zapewnienie warunków działania szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki;

Art. 103 ust. 1
Szkoła w zakresie realizacji zadań statutowych zapewnia uczniom możliwość korzystania z:
1) pomieszczeń do nauki z niezbędnym wyposażeniem;
2) biblioteki;
3) świetlicy – w przypadku szkoły podstawowej, szkoły artystycznej realizującej kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej i szkoły prowadzącej kształcenie specjalne, o której mowa w art. 127 ust. 1;
4) gabinetu profilaktyki zdrowotnej spełniającego szczegółowe wymagania, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 295 i 567), oraz wyposażonego w sprzęt, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 31d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.3)) w części dotyczącej warunków realizacji świadczeń gwarantowanych pielęgniarki lub higienistki szkolnej;
5) zespołu urządzeń sportowych i rekreacyjnych;
6) pomieszczeń sanitarno-higienicznych i szatni;
7) pomieszczenia umożliwiającego bezpieczne i higieniczne spożycie posiłków podczas pobytu w szkole – w przypadku szkoły podstawowej oraz szkoły artystycznej realizującej kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej.

Z tych dwóch przepisów jasno wynika, że nauczanie w szkole odbywa się stacjonarnie. Szkoła ma zapewnić pomieszczenia do nauki wraz z wyposażeniem (dydaktyczne i sportowe), pomieszczenia do opieki (świetlica, gabinet pielęgniarki) i inne (biblioteka, stołówka, szatnie, toalety) oraz umożliwić uczniom korzystanie z tych pomieszczeń. Szkoła spełnia funkcję dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą. Szkoła, która nie spełnia którejś z tych funkcji, działa niezgodnie z prawem. Szkoła, która nie zapewnia swoim uczniom możliwości korzystania z wymienionych pomieszczeń, działa niezgodnie z prawem.

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (pogrubienia moje)

Art. 36 ust. 8
Obowiązek szkolny spełnia się przez uczęszczanie do szkoły podstawowej publicznej albo niepublicznej.

Art. 40 ust. 1 pkt 2
Rodzice dziecka podlegającego obowiązkowi szkolnemu są obowiązani do zapewnienia regularnego uczęszczania dziecka na zajęcia szkolne;

Zadaniem szkoły jest zapewnienie pomieszczeń do nauki, w których odbywają się zajęcia. Jeśli zajęcia odbywają się w pomieszczeniach szkoły, to dzieci mają obowiązek przychodzić do budynku. Powinnością rodziców jest zadbanie, by dzieci na zajęcia uczęszczały – do przeznaczonych do tego pomieszczeń szkoły.

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe

Art. 42 ust. 1
Niespełnianie obowiązku, o którym mowa w art. 31 ust. 4, obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Art. 42 ust. 2 pkt 1
Przez niespełnienie obowiązku, o którym mowa w art. 31 ust. 4, obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki należy rozumieć nieusprawiedliwioną nieobecność w okresie jednego miesiąca na co najmniej 50% dni zajęć w przedszkolu, oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej, innej formie wychowania przedszkolnego, szkole podstawowej, szkole ponadpodstawowej lub placówce;

Jeśli spełnianie obowiązku szkolnego polega na uczęszczaniu na zajęcia odbywające się na terenie szkoły, to nieusprawiedliwione nieuczęszczanie na te zajęcia powoduje wszczęcie egzekucji (wielokrotne grzywny w celu przymuszenia).

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe
Art. 28 ust. 3
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw kultury fizycznej określi, w drodze rozporządzenia, dopuszczalne formy realizacji obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego, mając w szczególności na względzie potrzeby zdrowotne uczniów, specyfikę ich zainteresowań sportowych, warunki realizacji zajęć wychowania fizycznego oraz tradycje sportowe danego środowiska lub szkoły.

Na przykładzie tego rozporządzenia doskonale widać, że zajęcia muszą odbywać się na terenie szkoły, bo nie ma innej możliwości (grupy oddziałowe, międzyoddziałowe, międzyklasowe, międzyszkolne). Ustawa określa bardzo szczególne przypadki, gdy spełnianie obowiązku szkolnego może odbywać się poza szkołą. Są one jednak obwarowane pewnymi warunkami.

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (pogrubienia moje)

Art. 37
1. Na wniosek rodziców dyrektor odpowiednio publicznego lub niepublicznego przedszkola, szkoły podstawowej i szkoły ponadpodstawowej, do której dziecko zostało przyjęte, może zezwolić, w drodze decyzji, na spełnianie przez dziecko odpowiednio obowiązku, o którym mowa w art. 31 ust. 4, poza przedszkolem, oddziałem przedszkolnym w szkole podstawowej lub inną formą wychowania przedszkolnego i obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą.
2. Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, może być wydane przed rozpoczęciem roku szkolnego albo w trakcie roku szkolnego, jeżeli:
1) przedszkole, szkoła podstawowa lub szkoła ponadpodstawowa, do której dziecko zostało przyjęte, znajduje się na terenie województwa, w którym zamieszkuje dziecko;
2) do wniosku o wydanie zezwolenia dołączono:
a) opinię publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej,
b) oświadczenie rodziców o zapewnieniu dziecku warunków umożliwiających realizację podstawy programowej obowiązującej na danym etapie edukacyjnym,
c) zobowiązanie rodziców do przystępowania w każdym roku szkolnym przez dziecko spełniające obowiązek szkolny lub obowiązek nauki do rocznych egzaminów klasyfikacyjnych, o których mowa w ust. 4.

Art. 40 ust. 3
Rodzice dziecka realizującego obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą na podstawie zezwolenia, o którym mowa w art. 37 ust. 1, są obowiązani do zapewnienia dziecku warunków nauki określonych w tym zezwoleniu.

Przede wszystkim spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą odbywa się na wniosek rodziców. Rodzice muszą zobowiązać się do zapewnienia dziecku odpowiednich warunków (miejsce, sprzęt, czas, opieka). Dziecko musi też posiadać opinię z poradni psychologiczno-pedagogicznej, że może w taki sposób się kształcić (choć przepisu tego nie stosuje się w roku szkolnym 2020/2021 na mocy rozporządzenia z 12 sierpnia 2020 r.). Stąd prosty wniosek, że dyrektor (ani nikt inny) nie może nakazać dziecku spełniania obowiązku szkolnego gdzieś indziej, niż w szkole. Nie może takiej formy nauki narzucić rodzicom, którzy być może nie mają po temu warunków. Nie może reorganizować życia dziecka nie wiedząc, na jakim etapie rozwoju psychicznego, intelektualnego, emocjonalnego się znajduje.

Szkoła gwarantuje zajęcia wychowania fizycznego dla uczących się w niej dzieci. Jeśli więc szkoła organizuje naukę poza przeznaczonymi do tego celu pomieszczeniami (rozporządzając się cudzymi) i nie zapewnia grupowych zajęć sportowych, działa niezgodnie z prawem. Jeśli zmusza dzieci do kręcenia filmików, jak skaczą na skakance pod blokiem, to też działa niezgodnie z prawem. Z kolei dziecka realizującego obowiązek szkolny poza szkołą nie dotyczy ramowy rozkład zajęć. Takie dziecko samo organizuje sobie czas przeznaczony na naukę.

W przypadku spełniania obowiązku szkolnego przez uczęszczanie do szkoły wymagana jest obecność dziecka na zajęciach. Nieobecność na określonej liczbie zajęć traktowana jest jako niespełnianie obowiązku i wszczynana jest egzekucja administracyjna. Jeśli natomiast dziecko realizuje obowiązek szkolny poza szkołą, to musi jedynie zjawić się na egzaminach. Szkoła, która nie organizuje zajęć na swoim terenie, nie może wymagać od dziecka obecności na zajęciach, których fizycznie nie zapewnia.

To wszystko obowiązuje oczywiście w normalnym stanie prawnym. Teraz mamy wprowadzony stan epidemii i obowiązują przepisy szczególne. Czy jednak mogą one tak dalece ingerować w funkcjonowanie szkoły?

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (pogrubienia moje)

Art. 30b
W przypadkach uzasadnionych nadzwyczajnymi okolicznościami zagrażającymi życiu lub zdrowiu dzieci i młodzieży minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, w drodze rozporządzenia, może czasowo ograniczyć lub czasowo zawiesić funkcjonowanie jednostek systemu oświaty na obszarze kraju lub jego części, uwzględniając stopień zagrożenia na danym obszarze.

Art. 30c
W przypadku, o którym mowa w art. 30b, minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, w drodze rozporządzenia, może wyłączyć stosowanie niektórych przepisów niniejszej ustawy, ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o finansowaniu zadań oświatowych w odniesieniu do wszystkich lub niektórych jednostek systemu oświaty, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 30b, w szczególności w zakresie przeprowadzania postępowania rekrutacyjnego, oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów, przeprowadzania egzaminów, organizacji roku szkolnego i organizacji pracy tych jednostek, a także wprowadzić w tym zakresie odrębne unormowania, tak aby zapewnić prawidłową realizację celów i zadań tych jednostek.

Zgodnie z ustawą zajęcia odbywają się w budynku szkoły. Po ogłoszeniu stanu epidemii minister może czasowo ograniczyć funkcjonowanie szkoły. Ograniczyć, czyli zmniejszyć, zacieśnić. To znaczy, że może na przykład skrócić czas nauki (tygodniowy, dzienny, godzinę lekcyjną), ale zajęcia nadal muszą odbywać się w szkole, tylko że w ograniczonym wymiarze. Może też czasowo zawiesić funkcjonowanie szkoły. Zawiesić, czyli wstrzymać, odwołać. To znaczy, że może zamknąć szkołę. Zamknięta szkoła nie prowadzi zajęć, ponieważ jej pomieszczenia są niedostępne.

W żaden sposób nie można uznać, że zawieszenie zajęć oznacza ich przeniesienie w inne miejsce. Zawieszone zajęcia po prostu się nie odbywają.

W przypadku ogłoszenia stanu epidemii minister może wyłączyć stosowanie niektórych przepisów i w ich miejsce wprowadzić odrębne unormowania. Sprowadza się to do tego, że pewne kwestie mogą zostać zmodyfikowane. Forma wprowadzania modyfikacji ogranicza jednak ich zakres, bo zmiany ustanawiane są w rozporządzeniu, a to znaczy, że nie mogą nakładać obowiązków, te bowiem zarezerwowane są dla władzy ustawodawczej (art. 31 Konstytucji).
Art. 30c wskazuje, że zmodyfikowana może zostać organizacja pracy jednostki systemu oświaty. Czasowe ograniczenie funkcjonowania szkoły jest zmianą organizacji jej pracy. Czasowe zawieszenie funkcjonowania szkoły również jest zmianą organizacji jej pracy. Nauczanie zdalne wychodzi natomiast grubo poza delegację ustawową. Reorganizuje pracę nie tylko jednostki oświaty, ale przede wszystkim dzieci i ich rodzin, a także nauczycieli i ich rodzin. Nauczanie zdalne nie ma też nic wspólnego z czasowym ograniczeniem funkcjonowania szkoły ani z czasowym zawieszeniem funkcjonowania szkoły, bo zajęcia odbywają się, pomimo że szkła jest zamknięta dla uczniów.
Rozporządzenie może wyłączyć stosowanie niektórych przepisów ustaw - tych, które odnoszą się do organizacji pracy jednostek systemu oświaty. Nie może natomiast wyłączyć przepisów, które odnoszą się do innych podmiotów. Jeśli zgodnie z ustawą rodzice mają obowiązek dopilnować, by dziecko uczęszczało na zajęcia do szkoły, to rozporządzenie ministra nie może rozszerzyć katalogu obowiązków o obowiązek przystosowania życia całej rodziny do nauczania zdalnego. Jeśli zgodnie z ustawą nauczanie domowe realizowane jest na wniosek rodziców, którzy zobowiązują się zapewnić ku temu odpowiednie warunki, to rozporządzenie ministra nie może narzucić rodzicom takiej formy nauki i żądać od nich zapewnienia odpowiednich warunków. Minister może w drodze rozporządzenia modyfikować jedynie działanie samej szkoły. Ponadto reorganizując działanie jednostek systemu oświaty musi zapewnić prawidłową realizację celów i zadań tych jednostek, których to nauczanie zdalne nie spełnia.

Na tym w zasadzie można zakończyć, ale idźmy dalej w rozporządzenia.

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (pogrubienia moje)
Art. 125
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia, ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny obowiązujące w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, z uwzględnieniem w szczególności warunków pracy i nauki w czasie pobytu w szkole, w tym w warsztatach, laboratoriach i pracowniach szkolnych oraz w czasie zajęć z wychowania fizycznego, w czasie zawodów sportowych i wycieczek turystycznych, oraz postępowanie w sprawach wypadków uczniów.

Jak pisałam w REŻIMIE SANITARNYM W SZKOŁACH, przepis ten jest kopią uchylonego art. 95a z ustawy o systemie oświaty, na podstawie którego wydano obowiązujące nadal rozporządzenie.

Obwieszczenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 4 września 2020 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (pogrubienia moje)
§ 18
1. Organ prowadzący szkołę lub placówkę może zawiesić zajęcia na czas oznaczony, w przypadku gdy na danym terenie może wystąpić zagrożenie bezpieczeństwa uczniów związane z utrudnieniem w:
1) dotarciu ucznia do szkoły lub placówki lub powrotem ze szkoły lub placówki lub
2) organizacji zajęć w szkole lub placówce
– w związku z organizacją i przebiegiem imprez ogólnopolskich lub międzynarodowych.
2. Dyrektor, za zgodą organu prowadzącego, może zawiesić zajęcia na czas oznaczony, jeżeli:
1) temperatura zewnętrzna mierzona o godzinie 2100 w dwóch kolejnych dniach poprzedzających zawieszenie zajęć wynosi ‒15°C lub jest niższa;
2)3) wystąpiły na danym terenie zdarzenia inne niż określone w ust. 2a, które mogą zagrozić zdrowiu uczniów.
2a.4) Dyrektor, za zgodą organu prowadzącego i po uzyskaniu pozytywnej opinii właściwego państwowego powiatowego inspektora sanitarnego, może zawiesić zajęcia na czas oznaczony, jeżeli ze względu na aktualną sytuację epidemiologiczną może być zagrożone zdrowie uczniów.
2b.4) Zgoda i opinia, o których mowa odpowiednio w ust. 2 i 2a, mogą być wydane także ustnie, telefonicznie, za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub za pomocą innych środków łączności. W takim przypadku treść zgody lub opinii powinna być utrwalona w formie protokołu, notatki, adnotacji lub w inny sposób.
2c.4) Zawieszenie zajęć, o którym mowa w ust. 2a, może dotyczyć w szczególności grupy, grupy wychowawczej, oddziału, klasy, etapu edukacyjnego lub całej szkoły lub placówki, w zakresie wszystkich lub poszczególnych zajęć.
3.5) O zawieszeniu zajęć, o którym mowa w ust. 1–2a, odpowiednio organ prowadzący lub dyrektor zawiadamiają organ sprawujący nadzór pedagogiczny oraz organ rejestrujący, o którym mowa w art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 17 i 278).

We wszystkich przypadkach – imprez, mrozów, zagrożenia zdrowia – zajęcia są zawieszane, czyli odwoływane. Zawieszenie może dotyczyć wybranych klas lub poszczególnych zajęć, nie musi więc oznaczać zamknięcia całej szkoły. Podkreślić należy, że dyrektor może jedynie zawiesić zajęcia na czas oznaczony, czyli odwołać je we wskazanych dniach. Nie może zajęć ograniczyć. Jeśli dyrektor miałby w tym czasie organizować nauczanie zdalne, to trzeba pamiętać, że ma dodatkowe obowiązki.

Obwieszczenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 4 września 2020 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (pogrubienia moje)

§ 2
Dyrektor zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki pobytu w szkole lub placówce, a także bezpieczne i higieniczne warunki uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez szkołę lub placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek.

§ 19 ust. 1
Jeżeli pomieszczenie lub inne miejsce, w którym mają być prowadzone zajęcia, lub stan znajdującego się w nim wyposażenia stwarza zagrożenia dla bezpieczeństwa, niedopuszczalne jest rozpoczęcie zajęć.

Taaaaak... Dyrektor powinien więc sprawdzić domostwa wszystkich swoich uczniów pod kątem bezpieczeństwa, ponieważ odpowiada za bezpieczeństwo miejsc, w których odbywają się zajęcia i przebywają uczniowie ;)

Przechodzimy do sedna, czyli tego chytrego połączenia, które sprawiło, że niby minister zawiesza zajęcia, ale tak naprawdę robi to dyrektor. Najpierw rozporządzenie wydane na podstawie art. 30b, czyli to, gdzie minister może czasowo ograniczyć lub czasowo zawiesić funkcjonowanie jednostek systemu oświaty.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 2020 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19

§ 1
1. W roku szkolnym 2020/2021 ogranicza się w całości lub w części funkcjonowanie publicznych i niepublicznych jednostek systemu oświaty, w których odpowiednio wszystkie lub poszczególne zajęcia zostały zawieszone na podstawie przepisów wydanych na podstawie odpowiednio art. 95a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2020 r. poz. 1327), w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2017 r., art. 32 ust. 11 oraz art. 47 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19.
2. Ograniczenie, o którym mowa w ust. 1, wprowadza się na czas, na jaki zostały zawieszone odpowiednio wszystkie lub poszczególne zajęcia.

§ 2 ust. 1
W jednostce systemu oświaty, której funkcjonowanie zostało w całości lub w części ograniczone zgodnie z § 1 ust. 1, zawieszone zajęcia są realizowane z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 30c ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe.

Minister wybrał opcję ograniczenia. Sęk w tym, że dyrektor może wyłącznie zawiesić. Wyszedł więc taki potworek, że ogranicza się to, co zostało zawieszone. Polska trudny język. Zaraz potem mamy jednak drugiego potworka, który już niestety jest nie do zaakceptowania: zawieszone zajęcia są realizowane. WTF? Dyrektor zamyka szkołę z powodu zagrożenia dla zdrowia uczniów i wstrzymuje zajęcia, a minister rozporządzeniem każe mu organizować zajęcia, które zgodnie z prawem nie powinny się odbywać! Rozporządzeniem, bo przecież ustawa mówi jedynie o reorganizacji, a nie można reorganizować tego, co jest odwołane.
Co więcej, oba rozporządzenia są wydane przez tego samego ministra, na dodatek dokładnie tę samą osobę. Minister Piontkowski jednym rozporządzeniem daje dyrektorom możliwość zawieszania zajęć, ale drugim każe im te same zajęcia organizować w sposób zdalny. To w zasadzie dyrektorzy powinni się postawić i powiedzieć, że nauczanie zdalne jest niewykonalne na mocy upoważnienia nadanego im przez samego ministra.

Teraz sprawdźmy, w jaki sposób organizacja pracy jednostek systemu oświaty została zmodyfikowana przez ministra – przechodzimy do rozporządzenia z art. 30c. Odnosi się ono do czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek, bo właśnie to zarządził minister w akcie wydanym na podstawie art. 30b. Szkoda tylko, że te przepisy obowiązują w szkołach, gdzie dyrektorzy zawiesili, czyli ODWOŁALI zajęcia. Minister życzy sobie jednak, żeby dyrektorzy zapewnili możliwość kształcenia na odległość. Przyjrzyjcie się natomiast, czy rozporządzenie nakłada jakieś obowiązki na rodziców.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (po uwzględnieniu zmian)

§ 1 ust. 1
W okresie ograniczenia funkcjonowania jednostki systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 dyrektor jednostki systemu oświaty odpowiada za organizację realizacji zadań tej jednostki, w tym zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość lub innego sposobu realizacji tych zajęć, w szczególności:
1) ustala, czy uczniowie i nauczyciele mają dostęp do infrastruktury informatycznej, oprogramowania i internetu umożliwiających interakcję między uczniami a nauczycielami prowadzącymi zajęcia;
2) ustala, we współpracy z nauczycielami, technologie informacyjno-komunikacyjne wykorzystywane przez nauczycieli do realizacji zajęć;
3) określa zasady bezpiecznego uczestnictwa w zajęciach w odniesieniu do ustalonych technologii informacyjno-komunikacyjnych, o których mowa w pkt 2;
4) ustala, we współpracy z nauczycielami, źródła i materiały niezbędne do realizacji zajęć, z których uczniowie mogą korzystać;
5) ustala z nauczycielami potrzebę modyfikacji odpowiednio zestawu programów wychowania przedszkolnego lub szkolnego zestawu programów nauczania oraz, w razie potrzeby, modyfikuje ten zestaw;
6) ustala, w porozumieniu z radą pedagogiczną i radą rodziców, potrzebę modyfikacji w trakcie roku szkolnego realizowanego programu wychowawczo-profilaktycznego oraz, w razie potrzeby, modyfikuje ten program;
7) ustala, we współpracy z nauczycielami, tygodniowy zakres treści nauczania z zajęć wynikających z ramowych planów nauczania dla poszczególnych typów szkół do zrealizowania w poszczególnych oddziałach klas (semestrów) oraz tygodniowy zakres treści nauczania z zajęć realizowanych w formach pozaszkolnych, uwzględniając w szczególności:
a) równomierne obciążenie uczniów w poszczególnych dniach tygodnia,
b) zróżnicowanie zajęć w każdym dniu,
c) możliwości psychofizyczne uczniów podejmowania intensywnego wysiłku umysłowego w ciągu dnia,
d) łączenie przemienne kształcenia z użyciem monitorów ekranowych i bez ich użycia,
e) ograniczenia wynikające ze specyfiki zajęć,
f) konieczność zapewnienia bezpieczeństwa wynikającego ze specyfiki realizowanych zajęć;
8) ustala, we współpracy z nauczycielami, sposób potwierdzania uczestnictwa uczniów na zajęciach oraz sposób i termin usprawiedliwiania nieobecności uczniów na zajęciach edukacyjnych;
9) zapewnia każdemu uczniowi lub rodzicom możliwość konsultacji z nauczycielem prowadzącym zajęcia oraz przekazuje im informację o formie i terminach tych konsultacji;
10) ustala, we współpracy z nauczycielami, sposób monitorowania postępów uczniów oraz sposób weryfikacji wiedzy i umiejętności uczniów, w tym również informowania uczniów lub rodziców o postępach ucznia w nauce, a także uzyskanych przez niego ocenach;
11) ustala warunki i sposób przeprowadzania egzaminu klasyfikacyjnego, egzaminu poprawkowego, egzaminu semestralnego i sprawdzianu wiadomości i umiejętności oraz warunki i sposób ustalania rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania w przypadku wniesienia zastrzeżenia do trybu ustalenia tej oceny, o których mowa w rozdziale 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2020 r. poz. 1327), a także warunki i sposób zaliczania zajęć realizowanych w formach pozaszkolnych;
12) ustala warunki, sposób oraz terminy przeprowadzania egzaminów dyplomowych, o których mowa w rozdziale 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty – w szkołach artystycznych, w których są przeprowadzane te egzaminy;
13) przekazuje uczniom, rodzicom i nauczycielom informację o sposobie i trybie realizacji zadań tej jednostki, w szczególności w zakresie organizacji kształcenia specjalnego, pomocy psychologiczno-pedagogicznej, indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, indywidualnego nauczania, zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, zajęć wczesnego wspomagania rozwoju dziecka lub zajęć, o których mowa w art. 165 ust. 7 i 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe;
14) koordynuje współpracę nauczycieli z uczniami lub rodzicami, uwzględniając potrzeby edukacyjne i możliwości psychofizyczne dzieci i uczniów, w tym dzieci i uczniów objętych kształceniem specjalnym, indywidualnym obowiązkowym rocznym przygotowaniem przedszkolnym lub indywidualnym nauczaniem, dzieci objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju lub uczęszczających na zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze oraz potrzeby osób uczęszczających na zajęcia, o których mowa w art. 165 ust. 7 i 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe;
15) może, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej, czasowo zmodyfikować odpowiednio tygodniowy rozkład zajęć lub semestralny rozkład zajęć w zakresie prowadzonych w jednostce systemu oświaty zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość lub innego sposobu realizacji tych zajęć.

§ 2
Zajęcia z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość mogą być realizowane w szczególności:
1) z wykorzystaniem:
a) materiałów i funkcjonalności Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej udostępnionej przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania pod adresem www.epodreczniki.pl,
b) materiałów dostępnych na stronach internetowych urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, stronach internetowych jednostek podległych temu ministrowi lub przez niego nadzorowanych, w tym na stronach internetowych Centralnej Komisji Egzaminacyjnej i okręgowych komisji egzaminacyjnych,
c) materiałów prezentowanych w programach publicznej telewizji i radiofonii,
d) innych niż wymienione w lit. a–c materiałów wskazanych przez nauczyciela;
2) przez podejmowanie przez ucznia aktywności określonych przez nauczyciela, potwierdzających zapoznanie się ze wskazanym materiałem i dających podstawę do oceny pracy ucznia;
3) z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej zapewniających wymianę informacji między nauczycielem, uczniem lub rodzicem;
4) przez informowanie rodziców o dostępnych materiałach i możliwych formach ich realizacji przez dziecko lub ucznia w domu – w przypadku dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym, edukacją wczesnoszkolną, wczesnym wspomaganiem rozwoju, zajęciami rewalidacyjno-wychowawczymi oraz uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym lub z niepełnosprawnościami sprzężonymi.

W rozporządzeniu (uwzględniając zmiany) nie ma słowa o tym, aby nauczanie zdalne było obowiązkowe dla dzieci. Nie zaznaczono, że przez nauczanie zdalne realizowany ma być obowiązek szkolny. Nie określono też żadnych obowiązków ani dzieci, ani rodziców. Wskazano jedynie, że zorganizowanie takiego nauczania jest zadaniem dyrektora, a obowiązkiem nauczycieli jego realizacja. Wygląda to po prostu tak, jakby korzystanie z nauczania zdalnego w trakcie zawieszenia zajęć na czas oznaczony było dobrowolne.

W Prawie oświatowym jest jeszcze jeden bardzo ważny przepis, który do obecnej sytuacji pasuje jak ulał.

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (pogrubienia moje)
Art. 45 ust. 1
Szkoła lub placówka może realizować eksperyment pedagogiczny, który polega na modyfikacji istniejących lub wdrożeniu nowych działań w procesie kształcenia, przy zastosowaniu nowatorskich rozwiązań programowych, organizacyjnych, metodycznych lub wychowawczych, w ramach których są modyfikowane warunki, organizacja zajęć edukacyjnych lub zakres treści nauczania, w szczególności określone w art. 14 ust. 1 pkt 3–5.

Wszystko to się właśnie dzieje, tyle że robione jest na zlecenie ministra, a nie z własnej inicjatywy. Niemniej jednak nauczanie zdalne jest eksperymentem pedagogicznym: wdraża nowe działania w procesie kształcenia przy zastosowaniu nowatorskich rozwiązań (kontakt ze szkołą wyłącznie przez komputer) i modyfikuje (w zasadzie wywraca do góry nogami) organizację zajęć edukacyjnych. Prowadzenie zajęć w takiej formie jest niedopuszczalne przez samą ustawę, ponieważ:

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe
Art. 45 ust. 5
Eksperyment pedagogiczny nie może naruszać uprawnień ucznia do bezpłatnej nauki, wychowania i opieki w zakresie ustalonym w niniejszej ustawie, ustawie o systemie oświaty oraz ustawie o finansowaniu zadań oświatowych, a także w zakresie uzyskania wiadomości i umiejętności niezbędnych do ukończenia danego typu szkoły oraz warunków i sposobu przeprowadzania egzaminów, określonych w odrębnych przepisach.

Pomijając upośledzenie procesu przekazywania wiedzy (co wyszło po kilku miesiącach takich praktyk w poprzednim roku szkolnym), kształcenie na odległość nie zapewnia uczniom opieki, do której mają prawo.

Podsumowując...

Obowiązkiem szkoły jest zapewnienie pomieszczeń do nauki i organizowanie w nich zajęć, a także opieka nad dziećmi w trakcie ich przebywania w szkole. Obowiązkiem rodzica jest dopilnowanie, by dziecko uczestniczyło w zajęciach organizowanych na terenie szkoły.
W nadzwyczajnych sytuacjach minister może ograniczyć zajęcia stacjonarne, tj. skrócić czas przebywania dzieci na terenie szkoły, lub zawiesić zajęcia stacjonarne, czyli zamknąć szkoły. Nie może przenieść zajęć do innych pomieszczeń (lub przestrzeni wirtualnych), bo wtedy one nadal by się odbywały. Zajęcia odbywające się online nie są zawieszone. Nie wiem, na ile sposobów mam to jeszcze powtórzyć?
Dyrektor może jedynie zawiesić zajęcia, a więc wstrzymać ich organizację na określony z góry czas. W przypadku zaistnienia siły wyższej, trudno, funkcja opiekuńcza szkoły zostaje zawieszona, ale wraz z funkcją wychowawczą i dydaktyczną, ponieważ spełniane są jednocześnie.

Minister może rozporządzeniem reorganizować pracę szkoły, której funkcjonowanie ograniczył lub zawiesił. Jeśli funkcjonowanie ograniczył, może reorganizować zajęcia stacjonarne oraz działania pracowników szkoły. Jeśli funkcjonowanie zawiesił, to nie może reorganizować zajęć, bo one się nie odbywają, ale może zarządzić inne działania pracowników szkoły, w której chwilowo nie ma uczniów. Z uwagi na to, że dyrektor może tylko zawiesić zajęcia, wszystkie regulacje ministra mogą dotyczyć wyłącznie samej placówki, jej pracowników. I to byłoby nawet śmieszne, gdyby nie było tragiczne, bo właśnie tak jest - rozporządzenie ministra określa jedynie zadania dla dyrektora i nauczycieli.

Nauczanie zdalne wprowadzone jest rozporządzeniem. Nie można jednak powiedzieć, że z przekroczeniem delegacji, bo minister mógł wprowadzić odrębne uregulowania. Mógł je wprowadzić zarówno dla szkół, w których zajęcia zawiesił, jak i dla tych, w których jedynie ograniczył. Groteska polega na tym, że w rozporządzeniu zaznaczył, że ogranicza zajęcia, które już wcześniej zostały przez kogoś innego zawieszone i każe temu komuś organizować te zajęcia w inny sposób!

Dobrowolne nauczanie zdalne można jeszcze przełknąć. Szkoła nie musi organizować zajęć w swoich pomieszczeniach, bo zajęcia są zawieszone. Rodzic nie musi sadzać dziecka przed komputerem, bo zajęcia są zawieszone. Szkoła nie łamie zapisów rozporządzenia dotyczącego organizacji zajęć wychowania fizycznego, bo zajęcia są zawieszone. W sumie nie jest to również sprzeczne z nauką poza szkołą na wniosek rodziców, jeśli potraktuje się zdalne nauczanie jako dobrowolne zajęcia dodatkowe oferowane przez szkołę w czasie zawieszenia stacjonarnych zajęć obowiązkowych.

Problem pojawia się wtedy, kiedy zdalne nauczanie staje się obowiązkowe. Z przepisów to nie wynika, ale najwyraźniej dyrektorzy próbują je egzekwować. Szkoła nie zapewnia opieki nad dzieckiem, ale jednocześnie wymaga, żeby dziecko w określonych godzinach siedziało przed komputerem i mają tego dopilnować rodzice. Ci rodzice, którzy nie muszą mieć komputera ani internetu. Którzy mają kilkoro dzieci w wieku szkolnym. Którzy chodzą do pracy. Którzy są samotnymi rodzicami. Czy osoba, której nie stać na zakup komputera, może być w ogóle zmuszona do zawarcia umowy użyczenia i wzięcia na siebie odpowiedzialności finansowej za uszkodzenie sprzętu? Przymusowe zdalne nauczanie zaburza też funkcje wychowawcze rodziców, bo większość z nich stara się zapewne, aby dzieci siedziały przy komputerze jak najmniej.

Póki co zajęcia są zawieszane lokalnie w poszczególnych szkołach, ale nawet wówczas, gdyby zostały zawieszone odgórnie przez samego ministra, nauczanie zdalne byłoby sprzeczne z ustawą Prawo oświatowe. Taka forma edukacji nie spełnia bowiem funkcji opiekuńczej, czym narusza prawa uczniów. Ingeruje też w prawa rodziców - kiedy ktoś wchodzi do mojego domu, fizycznie czy wirtualnie, rozporządza się moim prywatnym czasem, moim sprzętem, moim lokalem, musi mieć do tego upoważnienie ustawowe. Szkoła takowego nie ma i mieć nie może. Nawet po modyfikacji ustawy nie da się wprowadzić nauczania zdalnego jako obowiązkowego sposobu nauki dla wszystkich, bo byłaby to zbyt duża ingerencja w życie prywatne. Nauczanie zdalne może być jedynie opcjonalne, jeśli ktoś ma ku temu warunki oraz akceptuje wszystkie wady i zalety.

Na zakończenie zastanówmy się, jak z tym walczyć. Niestety nie bardzo się da, bo załatwili sprawę w taki sposób, że trzeba przyjąć postawę defensywną. Delegacja w zasadzie nie została przekroczona. Trudno też będzie dostać się z rozporządzeniem do Trybunału Konstytucyjnego, z tego samego powodu, dla którego Rzecznik Praw Obywatelskich nie chce zaskarżyć rozporządzeń z obostrzeniami. Oczywiście sądy nie muszą brać pod uwagę rozporządzeń, ale co zaskarżyć do sądu? Rozporządzenie o przepisach bezpieczeństwa i higieny nie wskazuje na szczególną formę zawieszania zajęć przez dyrektora. Zresztą zawieszenie jest jak najbardziej legalne. Sęk w tym, że nie ma żadnego aktu prawnego, który zobowiązywałby uczniów do uczestniczenia w zajęciach online, a rodziców do zapewnienia warunków do takiego nauczania, nie ma więc z czym iść do sądu. Pozostaje tylko dyrektor przekonany o tym, że ma pilnować obecności na zawieszonych zajęciach. Jedynym wyjściem jest zatem stawianie biernego oporu i oczekiwanie, jak przy pomocy egzekucji administracyjnej będzie próbował zmusić nas do założenia konta na Office 365 i zakupu kamerki. Nie da się ukryć, że zdalne nauczanie to kolejna odsłona rządów naszego (nie)rządu – wszyscy przeciwko wszystkim.
comments powered by Disqus